Vì sao cách hỏi quyết định câu trả lời
ChatGPT không đọc được suy nghĩ của bạn. Nó chỉ làm việc với những gì có trong cuộc trò chuyện, cộng với những gì nó được dặn ghi nhớ về bạn. Một yêu cầu ngắn và mơ hồ buộc nó phải đoán bạn là ai, bạn cần gì và thế nào là một kết quả tốt, nên nó lấp chỗ trống bằng câu trả lời chung chung nhất có thể. Đó là lý do hai người hỏi cùng một chủ đề lại nhận được những câu trả lời chất lượng khác xa nhau.
Một cách hình dung hữu ích là giao việc cho trợ lý như khi bạn giao việc cho một đồng nghiệp mới giỏi giang trong ngày đầu đi làm. Họ nhanh nhạy và hiểu biết rộng, nhưng chẳng biết gì về dự án, khán giả hay tiêu chuẩn của bạn cho đến khi bạn nói ra. Mọi kỹ thuật dưới đây thực chất chỉ là cách viết cho người đồng nghiệp ấy một bản giao việc tốt hơn.
Bắt đầu bằng bối cảnh và mục tiêu rõ ràng
Cải thiện lớn nhất đến từ việc nói rõ bạn muốn đạt được điều gì và vì sao. Hãy so sánh “Viết email về việc giao hàng chậm” với “Tôi có một shop bán hàng online nhỏ. Do sự cố từ nhà cung cấp, các đơn đặt trong tuần này sẽ giao trễ. Hãy viết một email ngắn, có lời xin lỗi, gửi tới những khách bị ảnh hưởng, giải thích việc chậm trễ mà không đổ lỗi cho nhà cung cấp và cho họ lựa chọn hủy đơn.” Prompt thứ hai cho ChatGPT biết tình huống, người nhận, giọng điệu và kết quả bạn mong muốn.
Bối cảnh hữu ích thường gồm: kết quả dành cho ai, dùng vào việc gì, bạn đã biết hoặc đã thử những gì, và một câu trả lời tốt sẽ giúp bạn làm được gì. Nếu cần hỗ trợ ra quyết định, hãy liệt kê các phương án và điều bạn coi trọng nhất. Nếu hỏi về code, hãy nêu ngôn ngữ lập trình, thông báo lỗi chính xác và điều bạn kỳ vọng sẽ xảy ra.
Bạn không cần ngữ pháp hoàn hảo hay những đoạn văn dài. Vài câu bối cảnh đơn giản thường là đủ, và chúng giúp bạn đỡ mất mấy lượt sửa đi sửa lại về sau.
Giao vai trò, đặt ràng buộc và chọn định dạng
Yêu cầu ChatGPT nhập vai, chẳng hạn “hãy đóng vai một biên tập viên dày dạn kinh nghiệm” hay “giải thích như một gia sư toán kiên nhẫn”, sẽ định hướng vốn từ, độ sâu và giọng điệu của câu trả lời. Vai trò không phải phép màu và không cho mô hình kiến thức mà nó không có, nhưng là cách nhanh để báo hiệu kiểu chuyên môn và văn phong bạn mong đợi.
Ràng buộc còn có tác dụng lớn hơn. Hãy nêu độ dài mong muốn, trình độ người đọc, giọng điệu và những gì cần tránh, như thuật ngữ chuyên ngành, câu sáo rỗng hay những khẳng định bạn không chứng minh được. Nếu kết quả phải theo quy tắc cố định, ví dụ giới hạn ký tự của một biểu mẫu hay bộ quy chuẩn văn phong của công ty, hãy viết rõ ra thay vì hy vọng nó tự đoán được.
Cuối cùng, hãy mô tả định dạng đầu ra: danh sách các bước có đánh số, bảng so sánh các phương án, một đoạn tóm tắt ngắn rồi mới đến chi tiết, hay văn bản thuần để dán sang công cụ khác. Yêu cầu mô hình liệt kê các giả định của nó, hoặc nói rõ khi không chắc chắn, cũng là một ràng buộc thường giúp câu trả lời đáng tin hơn.
Đưa ví dụ mẫu và cung cấp tài liệu
Khi muốn một văn phong cụ thể, một hai ví dụ hiệu quả hơn mọi lời mô tả. Hãy dán một đoạn văn bạn thích và yêu cầu viết nội dung mới theo cùng giọng đó, hoặc đưa một mẫu đầu vào kèm đầu ra mong muốn rồi mới đưa đầu vào thật. Kỹ thuật này, thường gọi là few-shot prompting, đặc biệt hiệu quả với các việc phân loại, định dạng lại và viết lại.
Nếu nhiệm vụ liên quan đến một văn bản cụ thể, hãy đưa chính văn bản đó cho ChatGPT thay vì bảo nó nhớ lại. Dán bài viết, điều khoản hợp đồng hay dữ liệu, hoặc tải tệp lên, và tách phần hướng dẫn khỏi tài liệu bằng các nhãn rõ ràng như “Hướng dẫn” và “Văn bản cần sửa”, hoặc bao tài liệu bằng ba dấu ngoặc kép ở đầu và cuối. Cách này giảm khả năng mô hình nhầm yêu cầu của bạn với nội dung cần xử lý.
Hãy cẩn thận với những gì bạn chia sẻ. Xóa tên người, số tài khoản, mật khẩu và mọi thông tin mật trước khi dán, và tuân thủ quy định của công ty về việc dùng công cụ AI với dữ liệu công việc.
Chia nhỏ việc lớn và chỉnh sửa qua nhiều lượt
Yêu cầu phức tạp hiệu quả hơn khi đi thành chuỗi thay vì dồn vào một prompt khổng lồ. Với một báo cáo, trước hết hãy xin dàn ý, chỉnh lại, rồi cho viết lần lượt từng phần. Với một bài toán khó, hãy nhờ ChatGPT đề xuất vài cách tiếp cận trước khi chọn một. Mô hình suy luận tự làm phần lớn việc lập kế hoạch này, nhưng một cấu trúc rõ ràng từ bạn vẫn giúp ích.
Hãy coi câu trả lời đầu tiên là bản nháp và nói chính xác cần đổi gì: “ngắn hơn”, “trang trọng hơn”, “giữ đoạn hai, viết lại phần còn lại”, “lấy ví dụ trong ngành bán lẻ thay vì ngân hàng”. Bạn cũng có thể để trợ lý phỏng vấn mình bằng cách kết thúc prompt với câu “hãy hỏi tôi bất cứ điều gì bạn cần trước khi bắt đầu”; những câu nó hỏi thường làm lộ ra lỗ hổng trong bản giao việc của bạn.
Nếu cuộc trò chuyện bị lạc hướng hoặc cứ lặp lại một lỗi, sửa tin nhắn gốc hoặc mở cuộc trò chuyện mới với prompt đã cải thiện thường nhanh hơn là tranh cãi trong một chuỗi dài. Xin ba bốn phiên bản khác nhau cùng lúc cũng là cách nhanh để khám phá các lựa chọn trước khi chốt một.
Kiểm chứng mọi điều quan trọng
Ngay cả prompt tốt nhất cũng không thể khiến ChatGPT lúc nào cũng đúng. Mô hình ngôn ngữ có thể tự tin nêu thông tin sai, nhầm lẫn những cái tên giống nhau, tính toán sai và, khi được hỏi nguồn, đưa ra tài liệu tham khảo trông như thật nhưng không tồn tại. Kiến thức có sẵn của nó cũng dừng ở một mốc thời gian, nên sự kiện gần đây có thể bị thiếu trừ khi trợ lý tìm kiếm trên web.
Hãy đưa việc kiểm tra vào thói quen. Hỏi nguồn và mở ra xem, xác nhận mỗi nguồn thực sự nói đúng điều câu trả lời khẳng định, chạy lại các phép tính quan trọng bằng bảng tính hoặc công cụ phân tích dữ liệu, và chạy thử code trước khi dùng. Với câu hỏi về y tế, pháp lý, tài chính hay an toàn, hãy coi câu trả lời là bước chuẩn bị cho cuộc trao đổi với người có chuyên môn, không phải lời phán quyết cuối cùng.
Một prompt tiếp nối tốt là yêu cầu trợ lý tự rà soát câu trả lời của mình: chỉ ra các khẳng định yếu, liệt kê những gì nó không chắc và gợi ý điều cần kiểm tra lại. Nó sẽ không bắt được mọi lỗi, nhưng thường khoanh vùng được những phần đáng xem lại lần nữa.
Lưu những prompt hiệu quả thành mẫu dùng lại
Khi một prompt cho kết quả tốt, hãy giữ lại. Một tệp ghi chú đơn giản là đủ, và bản thân ChatGPT cũng có custom instructions áp dụng cho mọi cuộc trò chuyện, Projects giữ chỉ dẫn cố định cùng một bộ tệp, và GPT tùy chỉnh cho những việc bạn làm thường xuyên. Hãy đặt các sở thích ổn định vào đó, như vai trò của bạn, đối tượng người đọc quen thuộc và văn phong bạn thích, để mỗi prompt mới chỉ cần tập trung vào nhiệm vụ trước mắt.
Một mẫu thực tế để bạn điều chỉnh: mục tiêu trong một câu; bối cảnh và đối tượng; tài liệu cần xử lý; vai trò bạn muốn trợ lý đảm nhận; ràng buộc về độ dài, giọng điệu và điều cần tránh; định dạng đầu ra; và lời đề nghị đặt câu hỏi hoặc nêu giả định nếu có gì chưa rõ. Điền đủ các phần đó chỉ mất một phút nhưng thường tiết kiệm nhiều thời gian sửa hơn thế. Những thói quen này cũng dùng được với các trợ lý AI khác, vì một bản giao việc rõ ràng giúp ích cho mọi mô hình ngôn ngữ.